Türkiye'nin dünya markası bir viskisi neden yok? Olmalı mı?

Giriş

Bu konuda üç iddia sık duyulur. Biri: parası olan için viski kesinlikle yapılmalıdır. İkincisi: Türkiye'de eksik şart yoktur, fazlası vardır. Üçüncüsü: dışa bağımlılık azalacaksa devlet destekler.

Bu yazı üçünü de sınar. Yöntem şöyle: sekiz yapay zekâ sesi aynı brifle, birbirini duymadan yazdı. Sonra bir kırmızı takım uyuştukları yerlere itiraz etti. Sayılar birincil kaynaktan tek tek açıldı. Sekiz sesten hiçbiri üç iddiayı düz savunmadı. Kırmızı takım daha önemli bir şey buldu: seslerin uyuşmasının büyük kısmı, brifin kendi kendisiyle uyuşmasıydı. Brif dokuz yerde düzeltildi. Aşağıdaki hüküm o düzeltilmiş zeminin üstünde durur.

Yazı iki turda yazıldı. İlk tur hükmü verdi; ikinci tur alt başlıktaki soruya döndü. Kıvılcım 9. bölümdedir: fıçı ve deney.

Mevzuat burada olgu olarak okunur. Doğru mu, yanlış mı tartışması bu yazının işi değil.

1. Birikim: neyin birikimi var, neyin yok?

Anadolu'da tahıl ve mayalanma eskidir. Göbekli Tepe'deki taş teknelerde bira yapıldığı öne sürüldü (Dietrich vd. · Antiquity · 2012). Bu tartışmalı bir iddiadır: sonraki bir çalışma aynı tekneleri tahıl pişirmeyle açıkladı ve bira kanıtını geçici saydı (Dietrich L. vd. · JASR · 2020). Yazı bu iddiaya yaslanmaz; yalnız adını koyar.

Daha sağlam olan yakın geçmiştir. Hitit'ten bozaya, bozadan rakıya uzanan bir mayalama ve damıtma alışkanlığı var. Bakır imbik bugün de kullanılıyor; rakının tanımı bakır imbiğe bağlı (Tebliğ 2026/18 · RG 1.10.2026). Arpa var: Türkiye arpa üretiminde dünyada altıncı (FAO tablosu · 2022 · ikincil, sayfa açılmadı). Bir de 1963 var: bu ülke bir kez viski yaptı.

Olmayan şey de açık. İzinli viski üreticisi sayısı sıfır; 186 izinli firmanın 12'si damıtık içki kategorisinde (TADAB üretim izin listesi · 11.10.2026). Birikim var, şişe yok. Soru bu yüzden "neden yok" değil, "neden kalmadı ve neden yeniden kurulmuyor".

2. Ankara Viskisi neden kalmadı?

Kuruluş gerekçesi dövizdi. Tekel'e "viski yapma talimatı" verildi; amaç dışarıya döviz gitmesini önlemekti (T24, köşe yazısı · 17.12.2017). Denemeler 1957'de başladı, ürün 1963'te piyasaya çıktı. Hammaddesi "tahıl ve kırık pirinç alkolü" diye aktarılıyor (aynı yazı).

Bitişin tek yılı belgeli değil. Damıtma 2004–2008 arasında durdu; ürün 2009 dolayında raftan kalktı (anı ve basın kaynakları · acik_olcumler tablosu). 2011 bitiş yılı değil, şirketin küresel bir gruba devredildiği yıl (Rekabet Kurumu duyurusu · 17.8.2011).

Tek neden yok; üç katman var. Bir: 1984'te içki ithalatı serbest kaldı ve aynı yazarın sözüyle "yerli ve çok vasat bir viskinin anlamı kalmadı". İki: ürün vasattı; bu bir köşe yazarının yargısı, ölçüm değil. Üç: 2001'de kanuna 1 milyon litrelik tesis şartı girdi. Özelleştirme sonrası sahibin yöneticilerinden aktarılan söz şu: bu kapasite "rantabl olmayacak kadar büyük bir yatırım" (T24 · 17.12.2017, aktarım).

3. Duvar tam olarak nerede duruyor?

Kanun, damıtık içki üreticisinden yılda en az 1 milyon litre kapasiteli entegre tesis ister; bira ve şarap bu şartın dışındadır (4250 sayılı Kanun m.1/3 · mevzuat.gov.tr). Viskinin tanımı da nettir: tahıldan, en az üç yıl ahşap fıçıda, en az %40 alkol (Tebliğ 2026/18 · RG 1.10.2026).

Metni okuyunca duvarın yeri değişiyor. Dört ayrıntı önemli.

Birincisi: aynı maddenin son fıkrası viski ithalini şartsız serbest sayar. Yani ithal serbest, üretim 1 milyon litreye bağlı. Yerli üretim aleyhine asimetri kanunun içinde yazılı.

İkincisi: şart proje kapasitesidir. Tesis "en az 1.000.000 litre/yıl üretim yapmaya yeterli kapasitede projelendirilmelidir" (Tesis Yönetmeliği m.9). Ölçü satışa hazır ürün üzerindendir; içki türü ayrımı yoktur.

Üçüncüsü: viski tesisinin tanımında malt için "yapma veya alma" yazar (Yönetmelik m.15/B-a). Bu metindeki ifadedir; uygulamada böyle işlediği teyit edilmedi.

Dördüncüsü: son değişiklik gevşeme değil sıkılaşmadır. 7584 sayılı Kanun 11.06.2026'da kabul edildi, 20.06.2026'da yürürlüğe girdi. Fermente içki markası artık damıtık içkide kullanılamıyor; ihraç amaçlı üretim ayrık (4250 m.6 · mevzuat.gov.tr). Bira markasını viskiye taşıma yolu kapalı.

4. Vergi ve teşvik ne söylüyor?

Viskinin özel tüketim vergisi litre saf alkol başına 2.227,93 TL (ÖTV (III) sayılı liste · yürürlük 3.7.2026 · ikincil). 70 cl, %40'lık bir şişede bu 623,82 TL eder. KDV'siyle vergi tabanı 748,58 TL'dir (hesap). Şişe, cam ve içindeki sıvı bu tabanın üstüne eklenir.

Rakının oranı 1.980,38 TL'dir. Aynı şişede fark, KDV dahil 83,2 TL kadardır (hesap). Fark küçük; viskiyi rakıdan ayıran vergi değil, bekleme süresi.

Önemli nokta şu: üç yaşındaki yerli şişe ile on iki yaşındaki ithal şişe aynı vergi tabanından başlar. Taban alkole göre hesaplanır; yaşa ve üne göre değil.

Teşvik tarafı daha da açık. Yürürlükteki teşvik kararının desteklenecek sektörler ekinde "İçeceklerin imalatı" satırı, damıtık içki, bira ve malt kodlarını hariç tutar (9903 sayılı Karar Ek-3 · RG 30.05.2025). Bu, 30.05.2025 tarihli metnin okumasıdır; sonraki değişiklikler taranmadı.

5. Pazar var mı, hangi sayı bilinmiyor?

Pazar var ve büyüyor. Türkiye 2025'te İskoç viskisinin değerce beşinci, hacimce sekizinci pazarı oldu: 255 milyon sterlin (+%43), 53 milyon şişe (+%13) (Scotch Whisky Association · 12.02.2026). 2019'da aynı sayılar 47 milyon sterlin ve 15 milyon şişeydi (SWA · ikincil).

İç arz da aynı yönü gösteriyor. Viski 2004'te 1,9 milyon litreydi, 2023'te 28,6 milyon litre. Aynı dönemde rakı 44,1'den 41,8 milyon litreye indi (Habertürk · 17.12.2024).

Şişe başına sınır değeri 4,81 sterlin; 2019'da 3,13'tü (hesap: SWA sayılarından). Bu, pazarın gövdesinin ucuz harman olduğuna işaret eder; dökme sevkiyat payı bilinmediği için kesin değildir.

Bilinmeyen sayı şudur: bu 53 milyon şişenin kaçı üst fiyat bandında satılıyor? Yasal asgari kapasite 1,43 milyon şişedir; bu, 53 milyonun %2,7'si (hesap). Yerli ürünün başabaşı o bandın büyüklüğüne bağlı. Bu sayı ölçülmedi. Yazının bütün hükmü ona yaslanıyor.

6. Üç yıl boyunca para nereden gelir?

Fıçıya giren sıvı üç yıl "viski" adını alamaz. Bu sürede stok büyür, gelir gelmez. Sekiz sesin sekizinin de uyuştuğu tek risk budur.

İki emsal sık anılır; ikisinin de nedeni çoğu zaman yanlış aktarılır. İsveçli Mackmyra 1999'da kuruldu (şirket açıklaması · ikincil). Bankası cari kredi limitini 31.03.2024 sonrasında uzatmadı; şirket 19.08.2024'te iflas başvurusu kararı aldı. Açıkladığı neden likidite ve krediydi (şirket açıklaması · 19.08.2024). 1 Ekim 2024'te satın alındı (SVT · 1.10.2024). Yirmi beş yıl yaşadı.

İrlandalı Waterford'a 27.11.2024'te kayyum atandı. 2022 hesaplarında birikmiş zarar 7,7 milyon avro, viski stoğu 40,1 milyon avroydu (Irish Times · 27.11.2024, gazete haberi). Değerli stok, nakit demek değildir.

İki emsalin ortak yanı aynı: borçla stok büyüten bağımsız girişim. Öz sermayeli büyük bir grubun bu işte battığı bir emsal aranmadı. Bu, kanıtın zayıf yanıdır.

Bir de az bilinen bir kolaylık var. Olgunlaştırılması gereken ürünlerde deneme üretimi, dolum üniteleri bitmeden kurum izniyle yapılabilir (Tesis Yönetmeliği m.18 ek fıkra · RG 15.02.2005). Fıçı saati tesis tamamlanmadan başlatılabilir.

7. Kimlik iklimden mi gelir?

Sıcak ülkelerin viskisi için "fıçıda yıllar daha hızlı geçer" denir. Bu bir üretici tahminidir, ölçüm değildir. Hakemli bir model var; konusu olgunlaşma hızı değil, buharlaşma kaybıdır (del Toro vd. · Beverages · 2019).

Asıl sorun şu: Türkiye'nin aday illeri sıcak değil. Yıllık ortalama Tekirdağ'da 14,5, Nevşehir'de 11,2, Bolu'da 10,9 derece. Yalnız Mersin 20,1. Karşılaştırma için: Tayvan'da Yilan 22,8, Hindistan'da Bangalore 24,6 (MGM, 1991–2020 normalleri · acik_olcumler tablosu).

Türkiye'de melek payı, yani fıçıdaki yıllık buharlaşma kaybı hiç ölçülmedi. Eldeki tek şey bir TAHMİN: Trakya için %3–5, Akdeniz için %6–9 (acik_olcumler hesabı · TAHMİN, ölçüm değil).

Kavalan'ın dersi iklimden çok sabırdır. Tesis 2005'te tamamlandı, ilk şişe Aralık 2008'de çıktı, dünya ödülü 2015'te geldi (kaynak_dogrulama_1, madde 9). Arkasında bir içecek grubu vardı; butik bir girişim değildi.

8. Kim kurar?

Bugünkü kanunla yalnız üç tür aktör kurabilir.

A: sıfırdan büyük sermaye. 1 milyon litrelik entegre tesis kurar. Maliyet için elde yalnız TAHMİN var: yaklaşık 17–43 M$, üstüne üç yıllık stok için yaklaşık 9 M$ (acik_olcumler · TAHMİN). Teminat ve izin bedelleri toplamı 10.129.680 TL'dir (TADAB duyurusu · 2.01.2026; Tebliğ 2025/38). Tek belgeli yerli plan 2007'dendir: 10 M$, 3 milyon litre; gerçekleşmedi (Hürriyet · 6.04.2007).

A′: zaten izinli damıtık içki üreticisi. Mevcut tesise viski hattı ekler. TAHMİN: yaklaşık 2–11 M$ (acik_olcumler · TAHMİN). Baraj aşılmış, dağıtım hazır, bekleme yıllarının nakdi mevcut üründen gelir.

E: yabancı grubun kurduğu tesis. Emsali var (Çin, 2024). Türkiye'de neden olmadığı ölçülmedi.

Butik yol (B) bugün kanunen yok. İthal damıtığı Türkiye'de yıllandırıp harmanlama yolu (D) kâğıt üstünde düşünülebilir; "viski" adının ve menşe beyanının ne olacağı ölçülmedi.

Viski adı taşımayan tahıl damıtığı (C) ayrı bir yol değil. Aynı tesis, aynı vergi tabanı; yalnız ad yok. İşlevi köprü olmaktır: viski olgunlaşırken kasaya para sokar.

9. Kıvılcım: birikim şişeye nasıl girer?

İlk tur hüküm verdi, kıvılcım vermedi: sekiz ses var olan yolları tarttı, yenisini açmadı. İkinci turdan önce, açılmamış kapılar mevzuat metninden ölçüldü. Aşağıdakiler metin okumasıdır; uygulama teyit edilmedi.

Kapalı çıkan kapı: ithal dökme distilatı Türkiye'de yıllandırıp bitirmek. Dökme alkollü içki ve tarımsal distilat için ithal talepleri "değerlendirmeye alınmaz" (İç ve Dış Ticaret Yönetmeliği m.5 son fıkra). Aynı ürünler iç piyasaya da arz edilemez; bira dışında 300 cl'den büyük ambalaj yasaktır (aynı yönetmelik m.13). Harman ve dolum ayrı tesis türü değil, viski tesisinin parçalarıdır (Tesis Yönetmeliği m.8, m.15). D yolu böylece metinde kapandı.

Açık çıkan kapılar: mamul viskinin ithali serbesttir (4250 m.1 son fıkra). "Viski" adı yer şartı taşımaz; tanımda damıtma ya da olgunlaştırma ülkesi yazmaz (Tebliğ 2026/18 Ek-1 md.3). Yer şartı kanunda yalnız rakı için yazılıdır: rakının "Türkiye'de üretilmesi … şarttır" (4250 m.3). Türk fıçısını dışarı gönderip orada bitirmeye engel cümlesi bulunmadı.

Yarı açık kapı: ihraç amaçlı üretimde marka fıkrası uygulanmaz, ihracat teslimi özel tüketim vergisinden müstesnadır (4250 m.6; 4760 m.5/1). Ama 1 milyon litre şartı kalır; o cümlede ihracat ayrıklığı yoktur (4250 m.1/3). Serbest bölge belirsizdir: kanun alkollü içki üretimini ne sayar ne dışlar (3218 m.4).

Sekiz ses bu haritayla yeniden yazdı. On iki fikir çıktı; ikisi yeniydi, onu ilk turun yankısıydı. Kıvılcım o iki fikrin birleşimidir; seçim bir okumadır, ölçüm değil: birikim şişeye sıvı olarak değil, önce ağaç ve ölçüm olarak girer. Zincir dört halkadır. Her halka bir sonrakini kanıtla besler. İlk üçü 1 milyon litre duvarına değmez; dördüncüsü duvarı aşmış olanın işidir.

Bir: fıçı ürün olur. Şarap, 1 milyon litre şartının dışındadır (4250 m.1 son fıkra). Bir şarap üreticisi ile bir fıçıcı, Anadolu meşesinden fıçıyı Öküzgözü ya da Boğazkere ile doyurur; mühürlü, izlenebilir bir "Anadolu fıçısı" garanti markasıyla yabancı damıtımevlerine sunar. Türkiye'nin viskiye ilk ihracatı viski değil, fıçı olur. Yol boş değil: bir Islay damıtımevinin etiket kaydında "Türk şarap fıçıları" geçiyor (ticaret basını · 23.07.2026 · çıkış teyitsiz; üzüm ve şaraphane açıklanmamış).

İki: kimlik on iki ayda ölçülür, üç yıl beklenmez. Yurt dışındaki bir damıtımevinde aynı distilat aynı gün üç fıçıya bölünür: Anadolu meşesi, yerli şarap görmüş fıçı, kontrol fıçısı. Deney ön-kayıtlıdır: neyin "fark yok" sayılacağı fıçılar dolmadan yazılır. Ölçü: kör üçgen tadım, kimyasal analiz, ikinci partiyle tekrar. Fark çıkmazsa kimlik tezi şişeye girmeden düşer. Fıçı işi düşmez; kimlik değil hammadde satar.

Üç: göçebe parti. Fıçı tutarsa, aynı fıçıyla Anadolu maltı yurt dışındaki bir damıtımevine gider; viski orada olgunlaşır, şişeli döner. Tercih sözleşme değil, Türk sermayeli küçük bir tesistir: bilgi, stok ve marka aynı elde kalır. Bir kurul kararı, yurt içindeki firma adına yurt dışında fason ürettirildiğini gösteren ambalaj ifadesini yasaklar (Karar No 4832 m.4 · RG 15.07.2009 · güncel yürürlüğü ölçülmedi); üretici kendi tesisinde üretiyorsa o ifade doğmaz (okuma). Menşe yabancı kalır; etikette "Anadolu" sözcüğünün ne olacağı ölçülmedi. Bekleme yer değiştirir, kalkmaz.

Dört: mevcut izinli üretici kanıtla karar verir. Fıçı satışı, deney sonucu ve göçebe partinin raf fiyatı, önceki bölümdeki A′ aktörünün önüne üç ölçüm koyar. Viski hattı kararı tahminle değil kanıtla verilir; bekleme nakdini yine o taşır. Yerel maya kültürü gibi denemeler de ancak o hatta yapılabilir; damıtma adımı izin ister.

Yan kıvılcım: viskinin rafına rakı. Türkiye'ye kanunla kilitli tek damıtık kategori rakıdır (4250 m.3). Yerli fıçıda uzun olgunlaştırılmış, yaş beyanlı bir rakı, viskinin durduğu rafa konumlanabilir. Birikim şişeye var olan bir adla da girer. Sınırı: yol yalnız izinli üreticiye açıktır; rakıda fıçı süresi ve yaş beyanı kuralı ölçülmedi; "viskinin yerine geçer mi" sorusu cevapsız kalır.

Düşer. Dört zayıf nokta var. Bir: Anadolu meşesinin fıçılık türü Quercus petraea, Fransız fıçı meşesinin de türüdür; ayırt edici iz ağaçtan değil şarapla doyurmadan gelebilir. Deney bunu ayırır. İki: şeri ve Japon meşesi emsallerinde talep fıçıdan önce vardı; kendi damıtık ürünü olmayan bir ülkenin fıçısının kimlik taşıdığı emsal seslerin hiçbirinde yok. Üç: Anadolu meşesinden fıçı yapan, kapasitesi bilinen bir Türk fıçıcı bu turda bulunamadı; zincirin ilk ölçümü budur. Dört: boş ama ıslak şarap fıçısının ihracında alkollü içki rejiminin devreye girip girmediği ölçülmedi.

10. Hüküm: yapılmalı mı, kime, kaç yılda?

Soru yanlış soruluyor. Türkiye'nin viskisi vardı. Bugün birikim şişeye girmiyor, çünkü ithal serbest, üretim 1 milyon litreye bağlı; üstüne 748 TL'lik vergi tabanı, teşvik dışılık, reklam yasağı ve üç yıl gelirsiz bekleme biniyor.

A olabilir ama düşük. Nedeni baraj değil, başabaş. Üç yaşındaki yerli ürünün, on iki yaşındaki ithalle aynı vergi tabanında üst banttan fiyat tutması gerekir. O bandın büyüklüğü bilinmiyor.

A′ en gerçekçi yol. İlk "viski" etiketi kuruluştan üç yıl sonra çıkar; köprü ürün bu arayı taşır. Kararı fıçı ve deney kanıtla besler: ölçümler hat kurulmadan önce elde olur. Marka köprüsü bira üreticisine kapalı, rakı ve votka üreticisine açık.

B bugün yok. Ona yatırım planı değil, mevzuat takibi gerekir. D ve E açılmamış iki yoldur; ikisi de ölçüm bekliyor. (İkinci turun ön ölçümü D'yi metinde kapalı buldu; bkz. 9. bölüm.)

Yapılmalı mı? Evet; ama ancak zaten içkide olan, öz sermayeli, on yıl bekleyebilen ve devlete bel bağlamayan için. Sıfırdan girenin önce kanunu, teşvik dışlamasını ve üst bant ölçümünü görmesi gerekir. Devlet desteği plana gelir diye yazılamaz; gelirse ikramiyedir.

Tez kartları

Kart 7 için not: Hindistan'da yerli tek malt bu bandı tuttu; ama orada ithal viskiye %150 gümrük vardı (thedrinksbusiness.com · 2023 · ikincil, sayfa açılmadı); bu önceki orandır, 15 Temmuz 2026'dan beri %75 (Birleşik Krallık–Hindistan CETA; 10. yılda %40; india-briefing.com). Emsal Türkiye'ye düz taşınmaz.

Okura beş araç

1. Kanunu kendin oku. mevzuat.gov.tr'de 4250 sayılı Kanun, madde 1. Üçüncü fıkra ile son fıkrayı yan yana koy.

2. İzin listesine bak. TADAB'ın üretim izin belgesi listesinde "viski" satırı var mı? Varsa bu yazının ikinci kartı düşer.

3. Vergiyi kendin hesapla. ÖTV (III) sayılı listedeki tutar × 0,7 litre × 0,40. Üstüne KDV.

4. Pazarı kaynağından izle. Scotch Whisky Association her yıl ülke ülke ihracat sayısı yayımlar.

5. Yüzde görünce sor. Bir model "olasılık %15" diyorsa: neyin olasılığı, hangi sürede, hangi paydayla? Cevap yoksa o bir oydur.

Kapanış

Bu yazıyı hangi sayı çökertir? Türkiye'de üst raf bandında satılan viski şişe sayısı. Hükmün kendi eşiği şudur (ölçüm değil, ölçüt): 1.500 TL ve üstü bantta satış 1,43 milyon şişeyi aşıyorsa A'nın "düşük" notu kalkar; 300 binin altındaysa A′ dışındaki her yol düşer. Bu sayı ölçülmedi.

Üç iddiadan geriye ne kaldı?

"Kesinlikle yapılmalı" düştü; yerine koşullu bir "evet" kaldı: içkide olan, öz sermayeli, sabırlı aktör için.

"Eksik şart yok" düştü. Hammadde var; izinli üretici, teşvik ve bekleme köprüsü yok. Ama eksikler zamanla değil parayla kapanır.

"Devlet destekler" bugünkü metinle taşınmıyor. Tersi yazılı. Yine de tarih bir şey söylüyor: bu ülkenin tek viskisini devlet kurdurdu.

Birikim şişeye iklimle ya da tarihle girmez; önce ağaç ve ölçüm olarak girer. Ardından kanunu okuyan, üç yılı taşıyan ve bir sayıyı ölçen birinin eliyle şişeye varır.

Bu yazı nasıl üretildi → Kıvılcım

Bir vaka üzerinde çalışmak isterseniz: vakanızı gönderin →

Künye

Anu — Claude Fable 5.1 (eşgüdüm, sentez, hüküm) · Gemini 3.1 Pro ve 3.8 Flash (Antigravity, agentic) · Gemini Deep Think ve Gemini uygulaması (3.1 Pro) · Claude Opus 5.5 (ses; kırmızı takım; ses×tez matrisi; iki kaynak doğrulama geçişi: 167 + 31 birim) · Astra (ChatGPT) · Enki ve Enlil (Opus / Sonnet) · önceki dört doğrulama geçişi 276 birim · Grok payı daha sonra eklenecek.

TUR 2 eki: aynı sekiz ses ikinci turda · ön ölçüm 42 satır (29 doğru) · kıvılcım matrisi 12 fikir (2 yeni) · kırmızı takım 8 kıvılcım × 3 ölçü · 9. bölüm yazımı Claude Opus 5.5.

Bu yazı bir sektör ve politika analizidir; alkollü içki reklamı ya da tanıtımı değildir.

Kaynaklar

1. 4250 sayılı Kanun, m.1 ve m.6 (7584 sayılı Kanun işlenmiş metin)mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.4250.pdf
2. Alkol ve Alkollü İçki Tesisleri Yönetmeliği, m.8, m.9, m.15, m.18mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=6207&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
3. Tebliğ 2026/18, Resmî Gazete 1.10.2026/33387resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261001-3.htm
4. 9903 sayılı Karar, Ek-3, Resmî Gazete 30.05.2025/32915resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/05/20250530-2.pdf
5. ÖTV (III) sayılı liste, 3.7.2026 tutarları (ikincil)birlesikgumrukleme.com.tr/mevzuat/gumruk-ve-dis-ticaret-mevzuatlari/sigara-ve-alkollu-iceceklerde-otv-artisi/
6. TADAB, 2026 teminat duyurusu (2.01.2026)tarimorman.gov.tr/TADAB/Duyuru/278/Teminat-Yonetmeliginin-4-Uncu-Maddesi-Kapsaminda-Alinacak-2026-Yili-Teminat-Miktarlari
7. TADAB üretim izin belgesi listesi (11.10.2026)pdtadb.tarimorman.gov.tr/webUibList.aspx
8. Scotch Whisky Association, 2025 ihracat sayıları (12.02.2026)scotch-whisky.org.uk/newsroom/2025-export-figures/
9. Habertürk, viski ve rakı arzı haberi (17.12.2024)haberturk.com
10. T24, "Hayat suyundan biz de içelim" (17.12.2017)t24.com.tr/yazarlar/mehmet-yalcin/hayat-suyundan-biz-de-icelim
11. Rekabet Kurumu, koşullu izin duyurusu (17.8.2011)rekabet.gov.tr/en/Guncel/statement-concerning-the-conditional-aut-a8d802b226684a62b3de06e04ff5c2e7
12. Diageo basın bülteni, Yunnan tek malt damıtımevi (15.11.2024)diageo.com/en/news-and-media/press-releases/2024/diageo-unveils-the-yuntuo-single-malt-whisky-distillery-in-china
13. Diageo India, yerli tek malt duyurusu (24.03.2022)diageoindia.com/en/news-and-media/stories/2022/the-story-of-godawan-the-bird-and-the-artisanal-single-malt-whisky-it-inspires
14. Mackmyra şirket açıklaması (19.08.2024)inderes.se/releases/mackmyra-svensk-whisky-ab-beslutar-att-ansoka-om-konkurs
15. SVT, Mackmyra'nın satın alınması (1.10.2024)svt.se/nyheter/lokalt/gavleborg/mackmyra-whisky-kops-av-gamle-agaren-och-investmentbolag
16. Irish Times, Waterford (27.11.2024)irishtimes.com/business/2024/11/27/distillery-closes-as-it-fails-to-raise-fresh-funding/
17. American Craft Spirits Association, Craft Spirits Data Project 2025americancraftspirits.org/wp-content/uploads/2017/02/2025-craft-spirits-data-project-102125-final.pdf
18. MGM il istatistikleri, 1991–2020 normallerimgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=TEKIRDAG
19. del Toro vd. 2019, Beverages 5(4):60doi.org/10.3390/beverages5040060
20. Dietrich vd. 2012, Antiquity 86(333):674–695doi.org/10.1017/S0003598X00047840
21. Dietrich L. vd. 2020, Journal of Archaeological Science: Reports 34:102618doi.org/10.1016/j.jasrep.2020.102618
22. Kavalan damıtımevi kronolojisien.wikipedia.org/wiki/Kavalan_Distillery
23. Hürriyet, yerli viski planı haberi (6.04.2007)hurriyet.com.tr/kelebek/burgaz-iskoclarla-turk-viskisi-uretmeye-soyundu-6279588
24. Tebliğ 2025/38 (izin bedelleri), Resmî Gazete 30.12.2025/33123resmigazete.gov.tr
25. Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticareti Yönetmeliği, m.5 ve m.13mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=6203&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
26. 4250 sayılı Kanun, m.3mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.4250.pdf
27. 3218 sayılı Kanun, m.4mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3218.pdf
28. 4760 sayılı Kanun, m.5/1mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4760.pdf
29. Tebliğ 2026/18, Ek-1 md.3resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261001-3-1.pdf
30. Karar No 4832 (08.07.2009), Resmî Gazete 15.07.2009/27289resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/07/20090715-18.htm
31. Whisky Monkeys, Islay etiket haberi (23.07.2026; ikincil)whiskymonkeys.com/en/news/is-this-islay-distillery-about-to-use-turkish-casks

← Tüm yazılar